Sociale Clausules In Brussel

Maak van uw openbare aanbestedingen hefbomen voor professionele inschakeling !

Goede praktijken

Goede praktijk – Het departement Stedenbouw bij de Stad Brussel

DE OPNAME VAN SOCIALE CLAUSULES: EXTRA BEZIELING MAAR GEEN EXTRA WERKLAST VOOR BÉRÉNICE WATHELET, VERANTWOORDELIJKE VAN DE CEL OVERHEIDSOPDRACHTEN BIJ HET DEPARTEMENT STEDENBOUW VAN DE STAD BRUSSEL.



Mevrouw Wathelet, wat heeft u ertoe aangezet om na te denken over het opnemen van sociale clausules in uw bestekken, bovenop de verplichte sociale clausule bij gesubsidieerde opdrachten van meer dan 750.000 euro?

Aan de grondslag van de wens om meer sociale clausules op te nemen, ligt de presentatie die Jean-Luc Bodson en Stéphanie Leclercq hebben gegeven in de Werk- en Informatiegroep Overheidsopdrachten (WIG-OO). Hun cijfers hebben me getroffen: 2/3 van de begunstigden van de clausules zouden niet meer bij Actiris ingeschreven zijn binnen de 6 à 12 maanden volgend op hun ervaring via de sociale inschakelingsclausule. Ik heb dan contact opgenomen met de Pool Sociale Clausules bij Actirisom meer te weten. We hebben daarop besloten om gecoördineerd te werk te gaan.
Onze overheidsopdrachten voor aanneming van werken voor een bedrag van meer dan 85.000 euro (zonder btw) worden sinds januari 2016 systematisch geanalyseerd door de Pool Sociale Clausules, om er zodra hen dat mogelijk lijkt een sociale clausule in op te nemen.
Naargelang het voorwerp van de opdracht gaat het om een opleidingsclausule of een inschakelingsclausule. De Pool Sociale Clausules verricht ook een diepgaande analyse om een aantal dagen te bepalen dat aangepast is aan de specifieke noden van de opdracht. Sinds we op die manier werken, hebben we dertig bestekken opgesteld, buiten de onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking. Van die dertig bestekken bevatten er zeven sociale clausules.

Voor ons, administratieve behandelaars van overheidsopdrachten, voegen die sociale clausules extra bezieling en zingeving toe aan ons werk. Het meeste werk is al gedaan, de instrumenten bestaan. De clausules zijn opgesteld, de bijzondere straffen zijn voorzien en afgemeten. Het is de Pool Sociale Clausules die het hele werk heeft gedaan. De samenwerking met hen verloopt heel positief en doeltreffend en ontlast ons concreet van een groot deel van het extra werk dat dit met zich zou kunnen meebrengen.

Een erg belangrijke stimulans is uiteraard de steun van de leiding van het departement Stedenbouw, die hier actief aan meewerkt. En op het niveau van de Stad Brussel staat men globaal gezien helemaal achter sociale clausules.


Bent u hindernissen tegengekomen bij het opzetten van dit beleid?

De cel Overheidsopdrachten binnen het departement Stedenbouw is erg enthousiast. Uit technisch oogpunt zijn de reacties gemengd bij diegenen die de opdracht op het terrein opvolgen. Er zit inderdaad vaak heel wat tijd tussen het opstellen van het bestek en de eigenlijke uitvoering, omdat de beschikbaarheid van stagiairs en werkzoekenden snel wisselt. Opdrachtnemers kunnen soms onmogelijk aan de clausule tegemoetkomen. Bovendien valt de werklast die de opvolging van de voorziene sociale clausule bij de uitvoering van de opdracht met zich meebrengt, niet te onderschatten.


Hoe hebt u die moeilijkheden overwonnen?

We hebben erin voorzien dat indien Actiris bevestigt dat de clausule zoals ze is opgesteld onuitvoerbaar is, er een aanhangsel bij het bestek opgesteld kan worden om het bedrijf niet in de problemen te brengen en om de sociale clausule aan te passen aan wat er werkelijk realistisch gedaan kan worden.

Fundamenteler nog hebben we de werking van de dienst zo aangepast dat aan elke werf een koppel wordt toegewezen, bestaand uit een administratief personeelslid en een technicus. De personeelsleden van de cel Overheidsopdrachten, die tot voor kort niet meer tussenkwamen nadat de opdracht gegund was, verbinden zich er voortaan toe om de technici te begeleiden tijdens de uitvoeringsfase, om hen te ondersteunen bij het beheer van de administratief-juridische aspecten. Dat is waardevol voor de opsteller, omdat die het effect van zijn of haar werk op het terrein ziet. En het vergemakkelijkt met name de uitvoering van de sociale clausule.

Op korte termijn zal de Pool Sociale Clausulesgericht communiceren naar de technici, om diegenen te sensibiliseren die op de werf sociale clausules moeten opvolgen waartoe de opstellers beslisten, opdat dat ook voor hen zinvol zou zijn. Deze infosessie is ook bedoeld om de technici eraan te herinneren dat de Pool Sociale Clausules bij Actiris hen ook in het uitvoeringsstadium kan ondersteunen bij de uitvoering van de sociale clausule waarin het bestek voorziet.


U staat nog maar aan het begin. Welke denksporen kunnen er volgens u nog verdiept worden?

Ik heb een opvolgingstabel voor de overheidsopdrachten opgesteld, waarbij voor elke opdracht de duurzame clausules zijn opgelijst, en die een kolom omvat die ik "ondervonden lessen" heb genoemd, waar alle feedback van op de werven terechtkomt. Het is nog te vroeg om conclusies te trekken maar ik vind het belangrijk dat men zich aanpast aan de feedback van het terrein!

We zouden ook een middel willen vinden om in te spelen op overheidsopdrachten die gegund worden via onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking, want wij beheren er zo veel, en alles samen vertegenwoordigen ze een groot bedrag. Dat vraagt een grondige denkoefening rond hoe we onze opdrachten structureren en in percelen opdelen. Dit overstijgt mijn beslissingsniveau: alle celverantwoordelijken moeten ermee instemmen. Het wordt dus een werk van overtuigen en steun krijgen. Opdelen in percelen zou toelaten de ondernemingen uit de sociale economie meer te betrekken, maar het zorgt ook voor een verveelvoudiging van de gesprekspartners voor de opdrachtgever. Om dat te vermijden zou in bepaalde gevallen een verplichte onderaanneming via ondernemingen uit de sociale economie overwogen kunnen worden maar dat moet eerst nog grondiger doorgedacht worden. Het idee is nog niet rijp. In ieder geval is het een bezorgdheid waar we wel degelijk verder aan willen werken.

Er is ook potentieel voor de ondernemingen uit de sociale economie op het vlak van kaderovereenkomsten, die meestal kleine, onregelmatige opdrachten omvatten. We moeten nagaan welk soort overheidsopdrachten aan deze bedrijven toevertrouwd kunnen worden, en we moeten bekijken hoe we de daaropvolgende opdrachten het best kunnen verdelen.


Hoe ziet u het op langere termijn evolueren?

Vanuit de wens om onze opdrachten in een duurzaam kader te plaatsen denken we na over een manier om uit de systematische aanbestedingen te stappen en de voorkeur te geven aan de offerteaanvragen, opdat het prijscriterium niet allesbepalend zou zijn. We willen ertoe komen dat er sociale clausules zitten bij de gunningcriteria en niet langer enkel bij de uitvoeringsvoorwaarden. Maar er is nog veel werk voor de boeg wat betreft het opvolgen van de verbintenissen die ervoor hebben gezorgd dat een opdracht aan een opdrachtnemer werd toegewezen. Dat vraagstuk mag niet verwaarloosd worden.

We bestuderen momenteel opvolgingstools (meer in het bijzonder Service Level Agreements en Key Performance Indicators) via een soort verbintenisformulier. Dat formulier zou eventueel verwijzen naar een systeem met bonuspunten voor bedrijven die hun verbintenissen overstijgen, en maluspunten in de vorm van specifieke straffen voor diegenen die onder de vastgestelde drempels zouden blijven. In een nabije toekomst zal die vraag voorgelegd worden aan de kernactoren van de sociale clausules alsook aan de vertegenwoordigers van de aannemers van werken die betrokken zijn bij de inschrijving op overheidsopdrachten, opdat de verbintenissen zo realistisch mogelijk zijn.


Wat zou u willen zeggen tegen aanbestedende overheden die twijfelen om zich hieraan te wagen?

Ik zou willen zeggen dat wanneer de wil er niet is om verder te gaan dan wat de omzendbrief bepleit, het niet volstaat om de verplichte sociale clausules in gesubsidieerde overheidsopdrachten klakkeloos toe te passen; er is onvermijdelijk enig gezond verstand nodig om ze aan te passen en realistisch te maken. Zo niet is het energie- en tijdverlies in de ogen van de actoren die de opdrachten op het terrein aanpakken, m.a.w. de technici en de bedrijven. Er is altijd ruimte voor discussie met de subsidiërende overheid, voor zover de beslissing gerechtvaardigd wordt. Enige tijd terug bijvoorbeeld publiceerden we een overheidsopdracht voor ontwerp en uitvoering waarop we de typeformule van de inschakelingsclausule hadden toegepast. We hadden er niet aan gedacht het aantal dagen uit het gedeelte "dienstenopdracht" uit de berekening te houden. Die fout zullen we niet meer maken en we zetten ze recht door middel van een aanhangsel. Als de sociale clausule vooraf overlegd en doordacht wordt met de Pool Sociale Clausules, houd je al je kansen gaaf.

Ik zou nog willen toevoegen dat het erg belangrijk is bij elkaar te rade te gaan en collectief na te denken. Dit neemt inderdaad wat tijd in beslag maar gelukkig konden we een beroep doen op competente en welwillende gesprekspartners bij federaties als FEBRAP of instellingen als Actiris! Een plaats als de WIG is ideaal om samen onze bekommernissen te delen. En om onze succesverhalen te vertellen! Het doet deugd om die te horen.

Het is heel erg motiverend als je tegen jezelf kan zeggen dat er nog ruimte is voor verbetering en dat je werk een sociale weerslag kan hebben!